Το '21 και το ελληνικό ποδόσφαιρο

Στην Επανάσταση του ’21, οι αγωνιστές μας ήξεραν πολύ καλά, ότι μπορούσαν άνετα στην τακτική του κλεφτοπολέμου σε δύσβατα και στενά μέρη να κατατροπώσουν τους περισσότερους αντιπάλους. Αντίθετα, σε ανοικτό πεδίο ήταν καταδικασμένοι σε αποτυχία, ειδικά αν ο αντίπαλος ήταν αρτιότερα εξοπλισμένος. Στην πρώτη περίπτωση, θριάμβευσαν στα Δερβενάκια. Στη δεύτερη περίπτωση, μέτρησαν ήττες με το τσουβάλι, ειδικά όταν βρέθηκε απέναντί τους ο ευρωπαϊκών προδιαγραφών στρατός του Ιμπραήμ.

200 περίπου, χρόνια αργότερα, η εθνική μας ομάδα ποδοσφαίρου κλήθηκε να παίξει απέναντι στα μεγαθήρια της Ευρώπης. Νίκησε τη Ρωσσία σε ένα ματς, που όλοι το είχαν ξεγραμμένο. Πέρασε στους 8 του Γιούρο. Μετά, ήλθε η Γερμανία και επανέφερε τα πράγματα στη θέση τους. ΟΚ, έχουμε μια ομάδα με αρκετούς ικανότατους νέους παίκτες, πολλοί εκ των οποίων θα διδαχθούν πολλά στα ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά πρωταθλήματα, όπου θα αγωνιστούν τη νέα αγωνιστική περίοδο. Έχουμε παίκτες με τσαγανό. Έχουμε ικανότατο προπονητή. Αλλά οι συγκρίσεις με τα γεγονότα του ‘21 είναι αναπόφευκτες. Μπροστά στην τρεχάλα των Γερμανών, οι δικοί μας έμοιαζαν σταματημένοι. Μπροστά στις εναλλακτικές λύσεις των Γερμανών, ο πάγκος μας έμοιαζε άδειος. Η κατάρτιση και η εμπειρία των Γερμανών έκαναν τους δικούς μας να μοιάζουν άπειροι και πρωτοεμφανιζόμενοι στο διεθνές στερέωμα. Η ήττα και ο αποκλεισμός μας από τη συνέχεια της διοργάνωσης ήλθε αναπόφευκτα αλλά δίκαια. Αυτή τη φορά το σύστημα-ταμπούρι δεν στάθηκε αρκετό, για να φτάσουμε στην κορυφή. Όταν δε αποφασίσαμε, μετά την ισοφάριση στον αγώνα με τη Γερμανία, να παίξουμε πιο ανοικτά, τότε είδαμε τον ουρανό σφοντύλι.

Κακά τα ψέμματα, η Ελλάδα βρίσκεται αρκετά πίσω ποδοσφαιρικά σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο. Παράγει ταλέντα αλλά απουσιάζει η επαφή με το σύγχρονο ποδόσφαιρο, ήτοι ελάχιστοι παίκτες είναι ιδιαίτερα γρήγοροι ή έχουν την απαιτούμενη σωματοδομή, ώστε να αντέξουν τις κόντρες με τους σύγχρονους παιδαράδες του ποδοσφαίρου. Επικρατεί μια χαλαρότητα στις προπονήσεις με αποκορύφωμα τις αντιδράσεις παικτών, όταν ο προπονητής αξιώνει περισσότερη πειθαρχία και σκληρότερη δουλειά. Πολλοί παίκτες βυθίζονται μετά την εφηβεία τους σε ξέφρενες διασκεδάσεις και δεν ενδιαφέρονται παρά μόνο για ένα καλό πρώτο συμβόλαιο. Άλλων πάλι η φιλοδοξία σταματά σε ένα καλό συμβόλαιο με κάποια εκ των μεγάλων ελληνικών ομάδων.

Θα πείτε, ότι και στον υπόλοιπο κόσμο χάνονται πολλά, ίσως και περισσότερα, ταλέντα. Ναι, ισχύει αυτό. Μόνο που οι περισσότερες ευρωπαϊκές ομάδες λειτουργούν ως σοβαρές επιχειρήσεις, οι οποίες προσπαθούν με κάθε δυνατό τρόπο να προστατεύσουν τις επενδύσεις τους, ενώ στις ίδιες αυτές ομάδες επικρατεί ένα κλίμα εργατικότητας, που συνήθως δεν αφήνει ανεπηρέαστους τους παίκτες. Φυσικά, όλες οι παραπάνω ομάδες είναι απόλυτα συνεπείς στις οικονομικές τους υποχρεώσεις απέναντι στους αθλητές, με αποτέλεσμα οι τελευταίοι να έχουν ένα κίνητρο παραπάνω να εργαστούν σκληρότερα, χωρίς να λησμονούμε τα άκρως ανταγωνιστικά πρωταθλήματα, όπου αυτές αγωνίζονται. Ούτε οι ομάδες αυτές αναλώνονται σε καβγάδες και θεωρίες συνωμοσίας για τη διαιτησία, επιτρέποντας στους παίκτες να εργαστούν απερίσπαστοι. Μετά απ’ όλ’ αυτά, οι συγκρίσεις με τις ελληνικές ΠΑΕ μόνο θλίψη μπορούν να γεννήσουν.

Η απρόσμενη επιτυχία του Γιούρο 2004 σταθεροποίησε την Ελλάδα στις 20 καλύτερες ποδοσφαιρικές δυνάμεις του πλανήτη με βάση της συμμετοχή της στις μεγάλες διοργανώσεις. Αλλά δεν μπόρεσε να εξαλείψει τις εγγενείς ποδοσφαιρικές αδυναμίες της ούτε να πείσει τους ιθύνοντες να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα, ώστε να βελτιωθεί η ποδοσφαιρική μας ποιότητα. Και το αποτέλεσμα φάνηκε στον προημιτελικό με τη Γερμανία. 

Ανορθολογισμόν θέλομεν και ας τρώγωμεν πέτρες

Άκουγα προ ημερών σε κάποια δημόσια υπηρεσία ένα νεότατο παιδί να αναμασά τα περί πλούτου της ελληνικής γλώσσας, η οποία έχει 8 εκ. λεκτικούς τύπους και τα περί Hellenic Quest. Επειδή ετύγχανε να το γνωρίζω, του έπιασα την κουβέντα και προσπάθησα να του πω, ότι όλ' αυτά δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, με αποτέλεσμα να εισπράξω την απάντηση, ότι υπάρχουν κάποιοι, που θέλουν να μας πείσουν, ότι η γλώσσα μας δεν αξίζει, ώστε να την εγκαταλείψουμε σταδιακά. Μου ανέφερε, μάλιστα, την περιβόητη Δήλωση Κίσσινγκερ, για να με πείσει για τη βασιμότητα των λεγομένων του. Όχι, δεν μου ανέφερε, ποιοί είναι αυτοί οι "κάποιοι".

Εδώ και καιρό, έχουν δημοσιευθεί κριτικές στους παραπάνω μύθους αλλά και σε πολλούς άλλους νεότερους, όπως, για παράδειγμα, αυτό των δανείων, που θα μας έδιναν Ρωσσία και Κίνα, με τις οποίες αποδείχθηκε, ότι δεν είχαν καμμία σχέση με την πραγματικότητα. Παρ' ολ' αυτά, ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας μας επιμένει με αστείρευτο πείσμα να υπερασπίζεται την αλήθεια αυτών των μύθων, συχνά με πολεμική διάθεση. Είναι το ίδιο κομμάτι της κοινωνίας μας, το οποίο ασπάζεται την άποψη, ότι έχει εφευρεθεί το φάρμακο για τον καρκίνο αλλά οι φαρμακοβιομηχανίες δεν το διοχετεύουν στην αγορά ή οι Ευρωπαίοι θέλουν να μας πτωχεύσουν, για να μας αγοράσουν για ένα ξεροκόμματο. Και στις δύο περιπτώσεις, περιττεύει είτε να τους υπενθυμίσετε, ότι δεν έχουν κανένα όφελος οι φαρμακοβιομηχανίες από τη μη διοχέτευση στην αγορά ενός τέτοιου φαρμάκου, είτε ότι οι Ευρωπαίοι μπορούν να αγοράσουν από τώρα και σε χαμηλές τιμές τις χώρες της Βαλτικής ή τη γείτονα Βουλγαρία.
Δεν χρειάζονται ιδιαίτερα εξειδικευμένες γνώσεις ή σπάνια ευφυία, για να γίνει αντιληπτό, ότι είναι απόλυτα φυσιολογικό σε μια κοινωνία, η οποία ουδέποτε φημιζόταν για την παιδεία της και την εν γένει φιλομάθειά της, να παρουσιάζονται τέτοιοι μύθοι ως αληθινές ιστορίες και να γίνονται πιστευτοί. Δεν πάνε πολλά χρόνια, άλλωστε, που η επίσημη εκπαίδευση θεωρούσε απαρέγκλιτη προϋπόθεση της παιδείας των ελληνοπαίδων τη διδασκαλία περί Κρυφού Σχολειού ή της ενάρξεως της Επαναστάσεως του '21 στην Αγία Λαύρα ανήμερα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Ολόκληρες γενιές μαθητών εκπαιδεύτηκαν να πιστεύουν τυφλά ό,τι έμαθαν στα θρανία και φουρνιές δημοσιογράφων, πολιτικών και δημοσίων προσώπων προέβαλαν αυτούς τους μύθους ως πραγματικούς. Σε μια τέτοια κοινωνία χρειάζεται τιτάνια προσπάθεια να αναζητήσει κανείς τις πηγές εκείνες, που κονιορτοποιούν αυτούς τους μύθους και ακόμα πιο γερο στομάχι, για να υπομείνει αυτό, που θα ακολουθήσει τη διάδοση των πορισμάτων του.
Διότι το πιο παρανοϊκό δεν είναι η επικράτηση του ανορθολογισμού αλλά το γάντζωμα των πολλών από αυτόν. Ο ανορθολογισμός δεν έχει απλά περάσει στην κουλτούρα μας αλλά έχει μετατρέψει την πλειονότητα σε εχθρό του ορθού λόγου και της έρευνας. Ο μύθος προσφέρει μια παρηγοριά, ότι κάπου υπάρχει κάποια σκοτεινή οντότητα, η οποία απεργάζεται την καταστροφή μας, και απαλλάσσει τον άνθρωπο από κάθε προσπάθεια να χρησιμοποιήσει το νου του, ώστε να ανεύρει την αλήθεια. Ο κατεδαφιστής των πάσης φύσεως μύθων αντιμετωπίζεται ως σάλος, που έρχεται να ανατρέψει την πνευματική βολή του τόπου και να διαταράξει τη μακαριότητα της κοινωνίας των ατράνταχτων δεδομένων. Τα κίνητρά του αμφισβητούνται. Αφού έχουμε ό,τι θεωρούμε ως αληθινό στα χέρια μας, ποιό σκοπό έχει και μας ενοχλεί;

Πριν από δέκα, περίπου, χρόνια, χιλιάδες συμπολίτες μας ξεχύθηκαν στους δρόμους, απαιτώντας την επαναφορά της αναγραφής του θρησκεύματος στις αστυνομικές ταυτότητες. Ήταν πολύ περισσότεροι απ' όσους έχουν ποτέ διαδηλώσει ζητώντας να αυξηθούν τα κονδύλια για την έρευνα. Επίσης, έχω διαβάσει άπειρα κείμενα, τα οποία υπαινίσσονται, ότι η Ελλάδα δεν θα είχε περιέλθει σε κρίση, αν ζούσε ακόμα ο Χριστόδουλος ή ήταν ακόμα πρωθυπουργός ο κ. Καραμανλής (ο νεότερος) αλλά σχεδόν κανένα κείμενο, το οποίο να αναρωτιέται, πόσο καλύτερη παιδεία θα είχαμε, αν δεν είχε αποσυρθεί το βιβλίο ιστορίας του Σταυριανού. Τυχαίο; 

Μια πρώτη αποτίμηση

ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ : Κέρδισε τις εκλογές, πείθοντας πολλούς, ότι αποτελούσε το μοναδικό ανάχωμα στην προέλαση του ΣΥΡΙΖΑ προς τη νίκη. Πέτυχε μια ικανοποιητική συσπείρωση, εξαφανίζοντας το ΛΑ.Ο.Σ. από τον εκλογικό χάρτη και πλήττοντας και τους Ανεξάρτητους Έλληνες, ενώ κέρδισε ψήφους χάρη στην απορρόφηση της Δημοκρατικής Συμμαχίας και αρκετών κεντροδεξιών-φιλοευρωπαϊστών ψηφοφόρων της. Στην πραγματικότητα, όμως, η Νέα Δημοκρατία θυμίζει ολοένα και περισσότερο την ΠΟΛ.ΑΝ, κάτι το οποίο είναι παραπάνω από φανερό στο φοβικό, ρατσιστικό και αντιευρωπαϊκό λόγο του ίδιου του αρχηγού της αλλά προκύπτει και από την εκλογή ακροδεξιών π.χ. των κ.κ. Βορίδη, Γεωργιάδη και Λαζαρίδη. Καλείται τώρα να αποδείξει, ότι μπορεί να επαναδιαπραγματευτεί τους όρους του Μνημονίου και να δώσει λύσεις στα προβλήματα της χώρας. Με το υλικό, που διαθέτει, αμφιβάλλω, αν θα το πετύχει. 

ΣΥ.ΡΙΖ.Α. : Έφτασε στην πηγή αλλά νερό δεν ήπιε. Αύξησε εντυπωσιακά τα ποσοστά του αλλά πλήρωσε τόσο τις βολές των Μ.Μ.Ε. σε βάρος του όσο και τις απίστευτες αντιφάσεις του σε θέματα, όπως αυτό των δανειακών συμβάσεων, τις οποίες άλλοτε δήλωνε, ότι θα καταγγείλει, και άλλοτε ότι θα επαναδιαπραγματευτεί. Η παρουσία τόσων συνιστωσών με αντικρουόμενες απόψεις δεν θα λειτουργήσει μακροπρόθεσμα υπέρ του, αφού είναι αδύνατο να διατυπώνει για πάντα το πρόγραμμά του με όρους, που να τις αφήνουν όλες ικανοποιημένες. Τώρα πρέπει να αποδείξει, ότι δύναται να διαχειριστεί τη δυναμική, που του χάρισαν οι νέοι ψηφοφόροι του, προς όφελος της χώρας και να μην καταλήξει στη στείρα αντίδραση του ξερού «όχι σε όλα». Έχει ικανά και έμπειρα στελέχη με σπουδαία διαδρομή στο χώρο της Ανανεωτικής Αριστεράς αλλά και στελέχη με χρόνια παρουσία στο Κ.Κ.Ε., τα οποία δεν κρύβουν το δογματισμό τους. 

ΠΑ.ΣΟ.Κ. : Κατέβηκε πιο χαλαρό απ’ όλα τα κόμματα της Βουλής στις εκλογές αυτές. Κανένας δεν θα του ζητούσε θαύματα και κανένας δεν θα το έψεγε, αν υφίστατο καθίζηση. Παραμένει το ερώτημα, ποια θα είναι η επόμενη μέρα ενός κόμματος, στο οποίο ο κ. Βενιζέλος φαίνεται αποφασισμένος να βάλει τη σφραγίδα του. Προς το παρόν, οι εξαγγελίες περί καταργήσεως των ήδη υφισταμένων συνδικαλιστικών φορέων του ΠΑ.ΣΟ.Κ. και η απομάκρυνση των πιστότερων συνεργατών του κ. Παπανδρέου αλλά και όσων εκσυγχρονιστών είχαν απομείνει, προμηνύει ένα μάλλον ζοφερό μέλλον, δεδομένου ότι θεωρείται το υπ’ αριθμ. 1 υπεύθυνο για τη γενικότερη κρίση κόμμα. Επίσης, δύσκολα θα πείσει για τις προθέσεις του να επαναδιαπραγματευτεί το Μνημόνιο, όταν επί κυβερνήσεως Παπαδήμου είχε τηρήσει στο θέμα αυτό σιγήν ιχθύος. 

ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ : Αρκούσε η συσπείρωση των ψηφοφόρων της Δεξιάς στη Ν.Δ., για να αποδειχθεί η αδυναμία των Ανεξελλήνων να αντέξουν στον πολιτικό ανταγωνισμό και να αναδειχθούν σε κάτι καλύτερο από ένα, ακόμα, κόμμα αντίδρασης. Ο στείρος αρνητισμός τους στο θέμα του Μνημονίου δεν αρκεί και οι δοξασίες περί ψεκασμών αλλά και δανείων από Ρωσσία και Κίνα με ολίγη από τον καταγγελτικό και συχνά εμπρηστικό λόγο του αρχηγού τους δεν θα γοητεύουν για πολύ ακόμα τους πιστούς τους. 

ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ : Μπήκαν στη Βουλή υποδυόμενοι το αντισυστημικό κόμμα. Στην πραγματικότητα, αξιοποίησαν την απέχθεια ενός σημαντικού κομματιού της κοινωνίας μας για τη Δημοκρατία και απέδειξαν, ότι ένας διόλου ευκαταφρόνητος αριθμός ψηφοφόρων αυτής της χώρας δεν ενοχλούνται, αν εκπροσωπούνται από τους νοσταλγούς του Χίτλερ και τους πιστούς της βίας σε βάρος μεταναστών και γυναικών. Θα αρκούσε η λέξη «ντροπή», για να περιγράψει την είσοδο της Χ.Α. στη Βουλή, αν δεν είχε προηγηθεί μια απίστευτη εθελοτυφλία ενός πολύ μεγαλύτερου κομματιού της ελληνικής κοινωνίας στα ανοδικά ποσοστά της. 

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΡΑ : Και τι δεν άκουσαν οι άνθρωποι από την πρώτη στιγμή της ίδρυσής της! Δεκανίκι του δικομματισμού, γκουρμεδιάρηδες και διαμαρτυρομένοι με τα ρεσώ, κρυφοπασόκοι και άλλοι χαρακτηρισμοί, λιγότερο κόσμιοι, «στόλιζαν» για αρκετό καιρό τα Μ.Μ.Ε., παραδοσιακά και εναλλακτικά. Ο φιλοευρωπαϊκός προσανατολισμός της και η σοβαρότητα αρκετών στελεχών της αντισταθμίζονται από την πολιτική απειρία των περισσοτέρων εξ αυτών αλλά και από το εχθρικό εν Ελλάδι κλίμα προς οτιδήποτε θυμίζει Ε.Ε. και Μνημόνιο. Συσπείρωσαν αρκετό κόσμο, που πιστεύει στη φιλοευρωπαϊκή Αριστερά και απεχθάνεται το δογματισμό, αλλά έχασαν επίσης αρκετό κόσμο, λόγω ατολμίας αλλά και αστάθειας της θέσεώς τους για το Μνημόνιο. Αν σταθεροποιήσουν τις απόψεις τους, θα παγιώσουν τη θέση τους στη Βουλή. Αν όχι, θα ακολουθήσουν την τύχη των περισσοτέρων κομμάτων αντίδρασης. 

Κ.Κ.Ε. : Η δυστυχία να είσαι το πιο ορκισμένο αντιευρωπαϊκό κόμμα πανελλαδικά και όχι μόνο να μην ωφελείσαι από την οργή του κόσμου αλλά να χάνεις και τη μισή δύναμή σου. Όμως, όταν κυριαρχεί η λογική, ότι η πραγματικότητα πρέπει να προσαρμόζεται στις αντιλήψεις μας και όχι οι αντιλήψεις μας στην πραγματικότητα, τότε η κατάρρευση είναι βέβαιη και το Κ.Κ.Ε. πρέπει να νοιώθει τυχερό, που αυτή άργησε. Μάλλον πρέπει, επιτέλους, να σκεφτεί σοβαρά την αλλαγή της ηγεσίας του. Αποτελεί το σοβαρότερο εμπόδιο στην ενοποίηση της Αριστεράς και αυτό δεν του το συγχωρούν όσοι αριστεροί επιθυμούν μια ενωμένη και υπεράνω φραξιών και κολλημάτων ενωμένη Αριστερά. 

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΞΑΝΑ-ΔΡΑΣΗ-ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ : Η πικρή απόδειξη, ότι σε συνθήκες πόλωσης δεν υπάρχει χώρος για μικρά κόμματα! Η πολυσυζητημένη συμμαχία της ΔΗ.ΞΑΝ. με τη Δράση-Φ.Σ. αποτελούσε μεν απαίτηση ενός μεγάλου κομματιού των φιλελεύθερων ψηφοφόρων αλλά προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό της πρώτης, η οποία απώλεσε αρκετά στελέχη, ενώ ο συνδυασμό δεν μπόρεσε να επωφεληθεί από τη διάλυση της Δημοκρατικής Συμμαχίας. Σημαντικό ρόλο στην απώλεια ψήφων έπαιξαν και ορισμένες ακραίες θέσεις της π.χ. για το μεταναστευτικό. Θα παραμείνουν στον πολιτικό στίβο αλλά θα πρέπει να πείσουν, ότι μπορούν να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των πολλών και να αποβάλλουν ορισμένες ακραίες θέσεις τους.

ΛΑ.Ο.Σ. : Το νέκταρ της εξουσίας αποδείχθηκε δηλητήριο, που σκότωσε το κόμμα. Έπαψε να μονοπωλεί το χώρο της ακροδεξιάς και υπέστη τρομακτική αιμορραγία με τη φυγή στελεχών του προς τη Ν.Δ. Σαφώς και έπαιξε σημαντικό ρόλο η συμμετοχή του στην κυβέρνηση Παπαδήμου, αφού έχασε το έρεισμα του αντισυστημικού κόμματος, που τα βάζει με την εξουσία. Ο ανορθολογικός λόγος του αρχηγού του έπαυσε να ασκεί τη σαγήνη της περασμένης δεκαετίας. Ξεπεράστηκε, εν ολίγοις, από τις εξελίξεις και μπήκε και αυτό, εκτός απροόπτου, στο χρονοντούλαπο της κοινοβουλευτικής μας ιστορίας. 

ΟΙΚΟΛΟΓΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ : Διακριτικοί και σοβαροί, έπεσαν και αυτοί θύματα της έντονης πόλωσης, αφού ήταν κόντρα στη λογική τους να πάρουν παραμάζωμα τα Μ.Μ.Ε., για να προβάλουν τις θέσεις τους ή να συμπράξουν με το ΣΥ.ΡΙΖ.Α., χωρίς πρώτα να βρουν κάποια κοινά σημεία συνεννόησης. Ας μην κοροϊδευόμαστε, η διακριτικότητα στην πολιτική ζωή της χώρας μοιάζει με το πολύ καλό παιδί σε μια παρέα με πολλές γυναίκες. Όλες εκτιμούν το χαρακτήρα του αλλά ελάχιστες θα σχετιστούν μαζί του. Ακόμα και έτσι, όμως, αργά και σταθερά πείθουν, ότι δεν είναι μόνο ένα κίνημα φυσιολατρών αλλά έχουν πλήρη πολιτική ατζέντα και σοβαρότητα. Απομένει να γίνουν περισσότερο γνωστοί και άξιοι της εμπιστοσύνης των ψηφοφόρων. 

ΑΠΟΧΗ : ΟΚ, υπάρχουν ακόμα πεθαμένοι στους εκλογικούς καταλόγους και πρόσωπα, που έχουν μεταναστεύσει εκτός Ελλάδος αλλά και για αντικειμενικούς λόγους π.χ. εργασιακούς ή υγείας, δεν μπόρεσαν να ψηφίσουν. Άντε να βγάλουμε και τους συνειδητοποιημένους αντεξουσιαστές, που δεν πιστεύουν στις εκλογές. Και έτσι, όμως, το ποσοστό της αποχής είναι πολύ μεγάλο και αποδεικνύει, ότι ένας στους τέσσερις Έλληνες δεν ενδιαφέρεται, ποιος θα κυβερνήσει. Μετά την είσοδο της Χ.Α. στη Βουλή, ήταν η πιο μεγάλη απογοήτευση των εκλογών αυτών.

Μια από τα ίδια και ο ελληνικός φιλελευθερισμός;

Ο κ. Τζήμερος μπήκε στην πολιτική ζωή του τόπου πριν από μερικούς μήνες. Δεν ήταν επαγγελματίας πολιτικός ούτε είχε ξανασχοληθεί με την πολιτική, κατά δήλωσή του. Αξιοποίησε το Διαδίκτυο, ώστε να προβάλλει τις ιδέες της ΔΗΞΑΝ. Κέρδισε την εκτίμηση πολλών πολιτών, οι οποίοι είχαν κουραστεί και απογοητευτεί από το δικομματισμό, δεν έβλεπαν με καλό μάτι τις εμμονές της Αριστεράς, παραδοσιακής και ανανεωτικής, και είχαν αρκετές δημοκρατικές ευαισθησίες, ώστε να βδελύσσονται την ακροδεξιά. Κατάφερε να μιλήσει στην τηλεόραση και το ραδιόφωνο και να ακουστεί πέρα από τους χρήστες του Διαδικτύου (η Ελλάδα έχει ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ε.Ε.). Πήρε ένα αξιοπρεπέστατο 2,1% στις εκλογές της 06.05.2012. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις εμφάνισαν τη ΔΗΞΑΝ ανεβασμένη. Και ύστερα ήλθε η ιστορία με τον κ. Βαλλιανάτο να αποδείξει, πόσο ψευδεπίγραφος υπήρξε ο φιλελευθερισμός της ΔΗΞΑΝ. Ο όρος, που ο κ. Τζήμερος έθεσε στη «ΔΡΑΣΗ-Φ.Σ.», ώστε να κατεβούν από κοινού στις επερχόμενες εκλογές, ήταν η απομάκρυνση του κ. Βαλλιανάτου. Μια από τις βασικότερες αρχές του φιλελευθερισμού είναι ο σεβασμός στη διαφορετικότητα. Άρα; Όσο αιρετική και ενίοτε προκλητική και αν φαντάζει η στάση του κ. Βαλλιανάτου για ορισμένα θέματα, η συμπεριφορά του είναι απόλυτα εναρμονισμένη με τις αρχές του φιλελευθερισμού, που θέλουν τον άνθρωπο να προοδεύει σύμφωνα με την αξία του και ανεξάρτητα από τις όποιες πεποιθήσεις ή επιλογές του, οι οποίες πρέπει να είναι σεβαστές. Κακά τα ψέμματα, αν σκεφτούμε τις καταδικαστικές σε βάρος της Ελλάδος και υπέρ των Τούρκων ή Μακεδόνων το φρόνημα συμπολιτών μας αποφάσεις του ΕΔΔΑ αλλά και την ανεγνωρισμένη με διεθνείς συμβάσεις υποχρέωση της Ελλάδος να σέβεται το δικαίωμα των κατοίκων της να αυτοπροσδιορίζονται, ο κ. Βαλλιανάτος δεν λέει κάτι βλαπτικό. Αν σκεφτούμε, ότι στις χώρες της Δύσης κανένας δεν ασχολείται με το κρεββάτι ενός πολιτικού, ο κ. Βαλλιανάτος δεν λέει κάτι παράλογο. Ο κ. Τζήμερος έπεισε πολλούς, ότι κομίζει κάτι καινούργιο στην πολιτική σκηνή του τόπου. Μετά το παραπάνω περιστατικό, θα δυσκολευτεί να πείσει περισσότερους γι’ αυτό, παρά την αίσια έκβαση της υπόθεσης αυτής και την τελική συμμετοχή του κ. Βαλλιανάτου στο παραπάνω εγχείρημα. Ελάχιστοι δε, πλέον, θα πείθονται, ότι ο φιλελευθερισμός εν Ελλάδι δεν έχει νοσήσει και αυτός από τον ιό του συντηρητισμού, που επικρατεί στη χώρα μας.

Ξυπνήσαμε, είπατε;

Ο Χ υπήρξε για πολλά χρόνια ψηφοφόρος του ΠΑΣΟΚ, από εκείνους τους πρασινοφρουρούς, που καμάρωναν για τις κομματικές τους καταβολές και έφταναν μέχρι και να δηλώσουν, ότι ήταν ένα εκ των ιδρυτικών μελών του ΠΑΣΟΚ (ποιος θα τους αμφισβητούσε, άλλωστε, όταν τα ιδρυτικά στελέχη ανέρχονταν σε τετραψήφιο νούμερο;). Κατέβαινε με σημαίες σε όλες τις προεκλογικές συγκεντρώσεις. Πλακωνόταν στα μπινελίκια με όποιον τολμούσε να αμφισβητήσει τον Αρχηγό. Κυκλοφορούσε επιδεικτικά καθ’ όλη τη δεκαετία του ’80 με την «ΑΥΡΙΑΝΗ» και, όταν τη δεκαετία του ’90 μεγάλωσαν τα παιδιά του, βόλεψε το μεγάλο στο Δημόσιο με ένα από εκείνους τους διαγωνισμούς, που γίνονται γνωστοί μεταξύ των κομματικών, ενώ το δεύτερο χώθηκε συμβασιούχος σε κάποια τοπική εφορία. Κάποια στιγμή, η κάνουλα των διορισμών στέρεψε, ψηφίστηκαν οι νέες δανειακές συμβάσεις, το δεύτερο παιδί έμεινε άνεργο, το πρώτο είδε το μισθό του να συρρικνώνεται και αυτός τη σύνταξή του να μειώνεται. Το ΠΑΣΟΚ, που είχε δώσει αγώνες για τη δημοκρατία, σύμφωνα με τα λεγόμενα του κ. Χ, μετετράπη σε μια χούντα, που τυραννάει τον τόπο. Για να την ρίξει, ο κ. Χ αποφάσισε να ψηφίσει Ανεξάρτητους Έλληνες, διότι αυτοί είναι πραγματικοί πατριώτες. Η Β πέρασε σε μια πανεπιστημιακή σχολή, όπου οργανώθηκε με το καλημέρα στη ΔΑΠ-ΝΔΦΚ. Τον πρώτο χρόνο κολλούσε αφίσες, το δεύτερο έγινε εκπρόσωπος του έτους της στο φοιτητικό σύλλογο και τον τρίτο εντάχθηκε στην ομάδα κάποιου εκ των δελφίνων της Ν.Δ. Όταν αποφοίτησε, βρήκε δουλειά στο πολιτικό γραφείο ενός τοπικού βουλευτή, όπου παρέμεινε επί 2 χρόνια, μέχρι που ο εν λόγω βουλευτής δεν επανεξελέγη και η Β αξιοποιώντας τις κομματικές της γνωριμίες, μια και η Ν.Δ. ήταν στα πράγματα, χώθηκε μαθητευομένη (σταζιέρ) στον τοπικό Δήμο. Πέρασαν 5 χρόνια στο Δήμο, χαλαρά ωράρια, ανύπαρκτος έλεγχος, μηδέν ευθύνες και η σύμβαση της Β δεν ανανεώθηκε. Τι πορείες έκανε στο Υπουργείο Εσωτερικών, τι αποκλεισμούς δρόμων, τι πύρινα άρθρα στον τοίχο της στο φατσοβιβλίο σε άπταιστα γκρήκλις (το μήνυμα είναι πιο σημαντικό από τον τρόπο, που το εξωτερικεύεις, έλεγε). Μωρέ θα ψηφίσω Χρυσή Αυγή, για να τους ταρακουνήσω, σκέφτηκε και δεν έχει αλλάξει γνώμη μέχρι σήμερα. Η Δ μπήκε στο Δημόσιο στις αρχές της δεκαετίας του ’80, χάρη στη γνωριμία της με ένα δημοφιλή πασόκο της εποχής εκείνης. Παρακάμπτω το αδιευκρίνιστο του είδους της γνωριμίας και μπαίνω στο ψητό. Η Δ, λοιπόν, είχε διοριστεί γραμματέας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση αλλά πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της θητείας της αποσπασμένη σε κομματικά γραφεία του Χ νομού. Κάθε φορά, που ζητούνταν επιτακτικά η επιστροφή της στην υπηρεσία της, αυτή επέστρεφε μουτρωμένη, πλακωνόταν στα τηλέφωνα προς κάποιους υψηλά ισταμένους και ανανέωνε την απόσπασή της. Παράλληλα, συνδικαλιζόταν και ήταν εκπρόσωπος του κλάδου της στο δευτεροβάθμιο συνδικαλιστικό όργανο, απ’ όπου έδωσε αγώνες, προκειμένου να δικαιούνται να φεύγουν οι συνάδελφοί της με 20ετή προϋπηρεσία και πλήρη σύνταξη. Η ίδια φρόντισε, ώστε πρώτη και καλύτερη να επωφεληθεί από το μέτρο αυτό. Και, όταν το ΠΑΣΟΚ ψήφισε τα μνημόνια, η Δ πήρε παραμάζωμα τις οργανώσεις των συνταξιούχων της περιοχής της καταγγέλλοντας το κόμμα, που ξέχασε τις ρίζες του, συμμετέχοντας παράλληλα στις ομάδες εκείνες, που γιαούρτωναν βουλευτές. Ο λαός δεν ρωτήθηκε για το Μνημόνιο, ενώ υπήρχαν οι εναλλακτικές λύσεις της Ρωσσίας και της Κίνας, διαλαλεί όπου σταθεί και όπου βρεθεί και προτρέπει να ψηφίσει ο κόσμος αντιμνημονιακά κόμματα, για να ανακτήσει η χώρα την ανεξαρτησία και την αξιοπρέπειά της. Ο Τ ξεκίνησε από άσημος εργοδηγός σε μια επαρχιακή πόλη. Όταν ανέβηκε το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία, άρχισε δειλά-δειλά να παίρνει κάποια δημόσια έργα. Μετά, κατάλαβε, ότι δεν υπήρχε κανένας έλεγχος στα έργα αυτά και άρχισε να αποθρασύνεται, να υπερτιμολογεί τις υπηρεσίες του, να χρεώνει μπετά, που ποτέ δεν είχε χρησιμοποιήσει, να σηκώνει χαλίκι από την κοίτη των ποταμών της γύρω περιοχής, να διώχνει απλήρωτους υπαλλήλους, οι οποίοι είχαν εργαστεί ανασφάλιστοι στην επιχείρησή του, να λαδώνει ιθύνοντες, ώστε να εξασφαλίζει νέα έργα κ.λπ. Κάποια στιγμή, αποσύρθηκε και έβαλε το γιο του μπροστά. Αλλά η εποχή των πολλών έργων είχε παρέλθει ανεπιστρεπτί, ενώ έφαγε και την καμπάνα από την εφορία για τη μη απόδοση ΦΠΑ. Αίφνης ο κ. Τ θυμήθηκε τη χούντα, τότε που όλα λειτουργούσαν ρολόι και μίσησε τη Δημοκρατία, επί των ημερών της οποίας έκανε λεφτά με ουρά. Θα ψηφίσει ΛΑ.Ο.Σ., διότι είναι το μόνο, κατά δήλωσή του, κόμμα με συνέπεια στις αρχές του, ακόμα και όταν συγκυβέρνησε. Ο Λ μεγάλωσε στα πούπουλα σε μια μικροαστική οικογένεια, όπου οι γονείς του τον είχαν μη στάξει και μη βρέξει. Τον έστειλαν να σπουδάσει σε ένα αγγλικό πανεπιστήμιο κάπου στον πάτο της λίστας, όπου πέρασε τον περισσότερο καιρό του πίνοντας φραπεδιές στην τοπική λέσχη των Ελλήνων φοιτητών και κοροϊδεύοντας τους ξενέρωτους, κρυόκωλους και θηλυκωτούς «Αγγλάρες». Επιστρέφοντας στα πάτρια εδάφη και αφού ξεμπέρδεψε με το στρατιωτικό του, είδε, ότι δεν μπορούσε να αξιοποιήσει το πτυχίο του πουθενά και άραξε στις κεντρικές καφετέριες της πόλης του, ενώ οι γονείς του διατυμπάνιζαν, ότι το παιδί ψάχνει εναγωνίως αλλά τι το θέλετε, στην Ελλάδα κανένας άξιος δεν τυγχάνει προσοχής. Μέχρι που είδε ένα γειτονόπουλό τους αλβανικής καταγωγής να έχει στήσει το δικό του μαγαζί με υδραυλικά είδη και υπηρεσίες και εξανέστη. «Από πού και ως που ο Αλβανός θα μου φάει το μεροκάματο;» και πήγε με τη Χρυσή Αυγή, «διότι πρώτα οι Έλληνες»!!! Μετά τα παραπάνω παραδείγματα, επιμένετε ακόμα ότι ξυπνήσαμε;

Τα γνωρίσματα ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος

Σήμερα, συμπληρώνονται 45 χρόνια από την κατάλυση του Συντάγματος από μια ομάδα επίορκων αξιωματικών του στρατού. Δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι πρόκειται για μια από τις μελανότερες στιγμές της νεότερης ιστορίας μας, όσο και αν οι αναθεωρητικές φωνές πληθαίνουν με γοργούς και επικίνδυνους ρυθμούς.

Οι τελευταίες αυτές φωνές βρίσκουν πρόθυμους αποδέκτες στην μπερδεμένη σήμερα ελληνική κοινωνία. Οι πρόσφατες εξελίξεις (δανειακές συμβάσεις, αύξηση της ανεργίας κ.λπ.) σάρωσαν το καθεστώς απάθειας, που επικρατούσε στην κοινωνία μας και ανέδειξαν ορισμένες δυνάμεις, οι οποίες προωθούν την άποψη, ότι ζούμε σε ένα καθεστώς, το οποίο από πλευράς σκληρότητας δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από αυτό της χούντας.

Δεν πρόκειται για πρωτοεμφανιζόμενη τακτική. Σε κάθε ταραγμένη περίοδο της ιστορίας πλήθαιναν οι φωνές, που επιχειρούσαν να ερμηνεύσουν με ριζοσπαστικό τρόπο την πολιτική κατάσταση μιας χώρας. Επιτήδειοι ρήτορες μα και άνθρωποι χωρίς ρητορικό χάρισμα αλλά με περίσσευμα πείσματος και άγνοια της ιστορίας υποστήριζαν με πάθος τις απόψεις τους περί ολοκληρωτισμού, ο οποίος, δήθεν, επικρατούσε σε ένα τόπο, και κατακεραύνωναν όσους είχαν αντίθετη άποψη, στολίζοντάς τους με κοσμητικά επίθετα, που ξεκινούσαν από το "εγκάθετοι" και έφταναν μέχρι το "επικίνδυνοι". Οι ίδιοι άνθρωποι έχουν κάνει και σήμερα την εμφάνισή τους και υποστηρίζουν με θέρμη, ότι ζούμε σε καθεστώς χούντας.

Επειδή, όμως, υπάρχουν και κάποια ιστορικά ντοκουμέντα, τα οποία αφορούν την εποχή και τις συνθήκες, που επικρατούσαν σε χουντικά/ολοκληρωτικά καθεστώτα, καλό είναι να γνωρίζουμε, ότι :

.- Δεν υπάρχει χουντικό καθεστώς, το οποίο να επιτρέπει τις αντίθετες φωνές. Σε τέτοια πολιτεύματα, ο φορέας της αντίθετης από την κρατούσα κυβερνητική άποψης χαρακτηρίζεται ως αντιφρονών και υφίσταται κυρώσεις, οι οποίες κυμαίνονται από την απόλυσή του από την εργασία του έως την άμεση εξόντωσή του. Σε αρκετά από τα καθεστώτα αυτά οι αντιφρονούντες χαρακτηρίζονται ως ψυχικά διαταραγμένοι και νοσηλεύονται ακούσια σε ιδρύματα, με σκοπό την αναμόρφωσή τους, ώστε να επανενταχθούν στην κοινωνία. Μπορείτε να φανταστείτε, τι είδους νοσηλεία τους επιφυλάσσεται!

.- Σε κανένα χουντικό καθεστώς δεν επιτρέπεται η ίδρυση και λειτουργία πολιτικών κομμάτων. Μην βιαστείτε να ταυτίσετε τα κόμματα αυτά με τις παράνομες οργανώσεις, που δραστηριοποιήθηκαν στην Ελλάδα κατά την επταετία 1967-1974, διότι εκείνες ήταν ομάδες, που είχαν ιδρυθεί εν κρυπτώ και παραβύστω, χωρίς πανηγυρικές ιδρυτικές διακηρύξεις σε Μ.Μ.Ε. και εν γένει δημόσιες πράξεις, τα μέλη των οποίων ζούσαν με το φόβο της κατάδοσης από τους "νομιμόφρονες" γείτονες στις αρχές. Τα σημερινά κόμματα στην Ελλάδα όχι μόνο λειτουργούν άφοβα ( οι επιθέσεις, που δέχονται τα μέλη ορισμένων εξ αυτών από ακροδεξιούς, όσο αντιδημοκρατικές και απαράδεκτες και αν είναι, δεν αναιρούν την πραγματικότητα) αλλά δύνανται να εκφράζουν την αντίθεσή τους προς την κυβερνητική πολιτική, ακολουθώντας ακόμα και τακτικές αμφιβόλου κοσμιότητος.

.- Στα χουντικά/ολοκληρωτικά καθεστώτα ο έλεγχος της εξουσίας στην καθημερινότητα των πολιτών είναι ασφυκτικότατος. Παιδιά εκπαιδεύονται να παρακολουθούν, αν οι γονείς τους έχουν ασύμβατες με την εξουσία δραστηριότητες, γείτονες κατασκοπεύουν τους γείτονές τους και οι υπήκοοι αυτών των κρατών ελέγχονται, αν διαβάζουν αντιδραστικά βιβλία (στο βιβλίο του δημοσιογράφου κ. Γιάννη Κάτρη "Η γέννηση του νεοφασισμού στην Ελλάδα 1960-1974" απαριθμούνται τα βιβλία, που απαγορεύτηκαν επί χούντας, ανάμεσα στα οποία ήταν και η τραγωδία "Αντιγόνη") ή ακούν αντιδραστική μουσική. Βιβλία και δίσκοι κατάσχονται και καταστρέφονται, ενώ οι κάτοχοί τους υφίστανται τις συνέπειες της επιλογής τους να κατέχουν τέτοια διεφθαρμένα/αντιδραστικά πράγματα. Ακόμα και οι μετακινήσεις ελέγχονται. Κανένας δεν μπορεί να βγει ελεύθερα από τη χώρα και σε πολλές περιπτώσεις κανένας δεν μπορεί να μετακινείται ελεύθερα εντός της χώρας, αν δεν συντρέχει ειδική δικαιολογία.

.- Στα ολοκληρωτικά καθεστώτα ο πολίτης μετατρέπεται σε υπήκοο, ο οποίος οφείλει τυφλή υπακοή και αφοσίωση στην εξουσία. Αυτό συνεπάγεται την απουσία κριτικής σκέψης άλλως την καταπίεση κάθε αντιδραστικής φωνής μέσα στον υπήκοο. Ο σκεπτόμενος άνθρωπος είναι εχθρός του λαού και της εξουσίας, διότι κρίνει και αμφισβητεί την εξουσία και τους σκοπούς της. Κάθε απόπειρα σκέψης θεωρείται ανατρεπτική πράξη και τιμωρείται. Κάθε προβολή αιτήματος σχετικού ακόμα και με τη βελτίωση των συνθηκών ζωής και εργασίας χαρακτηρίζεται ως προσπάθειας κατάλυσης του πολιτεύματος και καταστέλλεται με ανείπωτη σκληρότητα.

Βέβαια, θα υποστηριχθεί και η άποψη, ότι κάθε χούντα έχει τα δικά της χαρακτηριστικά. Σύμφωνοι αλλά καμμία χούντα δεν υπάρχει χωρίς το σύνολο των παραπάνω γνωρισμάτων τα δε ιδιαίτερα γνωρίσματα κάθε χούντας εξαντλούνται στα μέσα επιβολής της π.χ. άλλη χούντα βασίζεται στην αστυνομία και άλλη στο στρατό, αλλά συνυπάρχουν σε αυτή όλα τα παραπάνω στοιχεία.

Δεν έχω αντίρρηση, ότι ζούμε σε εποχές προβληματικές και αυτό κανένας λογικός άνθρωπος δεν το αμφισβητεί. Αλλά κάθε προβληματικό πολίτευμα δεν είναι απαραίτητα χούντα, όταν δεν συντρέχουν τα παραπάνω γνωρίσματα.

Στη χώρα της αποθέωσης του παρελθόντος

Θα υπέπεσε στην αντίληψή σας η περίπτωση της Πηγής Σερρών, του πρώτου χωριού στην Ελλάδα, το οποίο αποφάσισε να επιστρέψει στη δραχμή, ακολουθώντας, λέει, το παράδειγμα άλλων κοινοτήτων χωρών της Ε.Ε. Οι πιο υποψιασμένοι θα έψαξαν το θέμα στο Διαδίκτυο, όπου και θα διεπίστωσαν, ότι δεν υπάρχει κοινότητα ή πρώην κοινότητα με τέτοιο όνομα, οπότε, αφού δεν υπάρχει πρωταγωνιστής, δεν υπάρχει και υπόθεση. Οι περισσότεροι, όμως, όχι απλά κατάπιαν αμάσητο το παραμύθι αλλά ξιφούλκησαν υπέρ του γενναίου γαλατικού….. ε, με συγχωρείτε, ελληνικού χωριού, το οποίο αντιστέκεται σθεναρά στην αλλοτρίωση, που επιβάλλει η Ε.Ε. και πολλοί άλλοι (προσθέσατε τους κακούς της αρεσκείας σας), επιστρέφοντας στις φερόμενες ως παραδόσεις μας.

Το παραπάνω περιστατικό δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα, ακόμα, σύμπτωμα της παρελθοντολαγνείας, που κατακλύζει την κοινωνία μας. Σε μια χώρα, που αρέσκεται, ακόμα και σήμερα, να προβάλλει στα πλεονεκτήματά της την καταγωγή των κατοίκων της από ενδόξους προγόνους, η στροφή στο παρελθόν όχι μόνο αποτελεί τακτική για την αποφυγή της αντιμετώπισης του παρόντος και του μέλλοντος με ρεαλιστικούς όρους αλλά και μέσο για την προσέλκυση θαυμαστών-ψηφοφόρων των πάσης φύσεως πολιτικών και εν γένει δημοσίων προσώπων. Ποιος μπορεί, άραγε, να λησμονήσει τη δημοφιλία του τέως Αρχιεπισκόπου Αθηνών Χριστόδουλου, μότο του οποίου αποτελούσε το αμίμητο «όπισθεν ολοταχώς»; Και πόσοι δεν ασπάζονται τη λογική του κ. Γιανναρά, ο οποίος μέσα από τη στήλη του στην «Κ» ωρύεται για την αποκοπή από τις ρίζες μας, η οποία επήλθε με την κατάργηση του πολυτονικού, του οποίου την επαναφορά ζητεί, αντί να ζητήσει να αυξηθούν οι ώρες διδασκαλίας των νέων ελληνικών;

Με αυτά αλλά και με άλλα παραδείγματα παρουσιάζεται ως ελκυστική μια εποχή ή μια πρακτική, εις τρόπον ώστε να καταδικαστεί το σήμερα και να ζητηθεί επιτακτικά η επιστροφή στο χτες και τις πρακτικές του. Η παρελθοντολογία είναι ένας χρήσιμος τρόπος άρνησης τόσο της αντιμετώπισης της σκληρής πραγματικότητας όσο και της ανεύρεσης τρόπων για την έξοδο από την κρίση. Με την επίκληση του παρελθόντος ή των συνηθειών, που επικρατούσαν τότε, το χτες αποθεώνεται ως μια ιδανική κατάσταση και ανυψώνεται σε επιθυμητό, ενώ η κοινωνία καλείται να γυρίσει τις πλάτες της στο παρόν και να διδαχθεί από τη, δήθεν, παράδοσή μας και το υποτιθέμενο ένδοξο παρελθόν μας. Οι πιστοί της επιστροφής αυτής παρουσιάζουν ένα εξιδανικευμένο παρελθόν πασπαλισμένο με μπόλικη παραφιλολογία, το οποίο, δια της μεθόδου της διαδόσεώς του με κάθε μέσο, προσπαθούν να παρουσιάσουν ως μια τεκμηριωμένη και ακλόνητη αλήθεια. Στην παραπλάνηση αυτή βοηθάει το ζοφερό παρόν και το αβέβαιο μέλλον, αφού προβάλλεται το απατηλό δίλημμα, ότι είναι προτιμότερο το παρελθόν, όταν τα πράγματα δεν είχαν φτάσει στη σημερινή κατάσταση, άλλως ότι δεν βλάπτει να στρεφόμαστε σε παλαιότερες εποχές, όταν ο κόσμος ζούσε, υποτίθεται, καλύτερα. Ο χτυπημένος από την εν γένει κρίση άνθρωπος δύσκολα θα αντισταθεί στην προβολή ενός ελκυστικού παρελθόντος, ιδίως όταν έχει απελπιστεί και δεν έχει ούτε την κουλτούρα ούτε την υπομονή, ώστε να αντιληφθεί, τι κούφια λόγια του τάζουν οι χοντρέμποροι του λαϊκισμού.

Σε μια εποχή οικονομικής ευμάρειας, έστω επίπλαστης, τέτοιες φωνές θα περιθωριοποιούνταν πολύ εύκολα. Στην εποχή της γενικευμένης κρίσης κερδίζουν ολοένα και περισσότερο έδαφος. Αυτό, όμως, αντί να ανησυχεί τον πολύ κόσμο, αντιμετωπίζεται από αυτόν με αδιαφορία.