Η επανάληψη της ιστορίας

Στη μεσαιωνική Ευρώπη, όταν ξεσπούσαν επιδημίες, που αποδεκάτιζαν τον πληθυσμό, ο κόσμος ξεσπούσε στους Εβραίους, οι οποίοι αποτελούσαν το βολικό αποδιοπομπαίο τράγο, στον οποίο φόρτωναν την ευθύνη για όλα τα κρίματα. Στην τσαρική Ρωσσία η δυσφορία για τη φτώχεια και την οικονομική ανέχεια, που μάστιζε το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού, εκτονωνόταν στα διαβόητα πογκρόμ, με θύμα, φυσικά, τους Εβραίους. Στον αμερικανικό νότο, τα επεισόδια σε βάρος των μαύρων είχαν τις ρίζες τους, μεταξύ άλλων, στο γεγονός, ότι η περιοχή αυτή ήταν ουσιαστικά υπανάπτυκτη και οι ευκαιρίες, που είχαν οι ντόπιοι για επαγγελματική και οικονομική ανέλιξη, περιορισμένες.. Στη μεσοπολεμική Γερμανία, οι Εβραίοι επελέγησαν ως ο κατεξοχήν εύκολος στόχος για τις πληγές μιας κοινωνίας, η οποία είχε βγει κατεστραμμένη οικονομικά από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και αναζητούσε κάποιον για να ξεσπάσει.

Η πρόσφατη εικόνα στην παρέλαση της 25ης Μαρτίου, όπου μέλη της Ο.Υ.Κ. τραγουδούσαν ρατσιστικά άσματα, δεν πρέπει να αποδοθεί μόνο στο φανατισμό και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης των προσώπων αυτών και στο όποιο εν γένει επίπεδό τους. Ούτε μόνη η απροθυμία των πολλών να μάθουν να συνυπάρχουν με εκείνους τους συνανθρώπους μας, οι οποίοι τυγχάνει να είναι διαφορετικοί από εμάς, φταίει μόνη για τον απροκάλυπτο ρατσισμό, που ολοένα και διογκώνεται στην Ελλάδα. Σε μια κοινωνία, όπου τα οικονομικά προβλήματα έχουν συσσωρευθεί στις πλάτες της πλειοψηφίας και η ανεργία καλπάζει, ειδικά στις νεαρές ηλικίες, είναι θέμα χρόνου να εκδηλωθούν ολοένα και εντονότερα φαινόμενα ρατσισμού. Διότι ο ξένος είναι εκείνος, στον οποίο άνετα φορτώνουμε τις ευθύνες για την οικονομική κατάσταση της χώρας. Ο ξένος είναι εκείνος, που μας παίρνει τις δουλειές και η δυνατότητα απόκτησης της ελληνικής υπηκοότητας στους ενήλικους αλλοδαπούς αλλά και η απόδοση της ελληνικής ιθαγένειας στα παιδιά τους αποτελεί στο (φτωχό) μυαλό των πολλών την αιτία της οικονομικής παρακμής της Ελλάδος. Και άλλες πολλές δικαιολογίες υπάρχουν και δεν έχει νόημα να τις απαριθμήσω, αφού ο στόχος παραμένει ο ίδιος.

Η ιστορία, λοιπόν, επαναλαμβάνεται και μόνο φάρσα δεν θυμίζει. Ζητούμενο, όμως, είναι να μην επαναληφθούν καταστάσεις, που μόνο τιμή δεν θα ποιούν σε μας.

Αγάπη υπό προϋποθέσεις

Η αγάπη για την πατρίδα από μόνη της δεν είναι επιβλαβής. Για την ακρίβεια, δεν είναι εθνικιστής ή ρατσιστής εκείνος, ο οποίος διακατέχεται από αγάπη για τον τόπο του και το έθνος, στο οποίο ανήκει. Η επιθυμία του να ξεχωρίσει από κάποιους άλλους λόγω της καταγωγής του από μια συγκεκριμένη χώρα και ένα συγκεκριμένο λαό είναι μια έννοια κάθε άλλο παρά αποκρουστέα. Η ένταξη κάποιου προσώπου στο εθνικό συλλογικό υποσυνείδητο και η συμπόρευσή του με τις εκφάνσεις αυτού αποτελεί θεμελιώδες ατομικό δικαίωμα. Πηγάζει από την επιθυμία αυτοπροσδιορισμού του προσώπου αυτού και συντελεί στην αυτογνωσία του. Συχνά, μάλιστα, αποτελεί και κίνητρο για την προσωπική και συλλογική ανέλιξη και εξέλιξη, κυρίως μέσα από τη σύγκριση με πρόσωπα, με τα οποία θεωρούμε, ότι ανήκουμε στο ίδιο έθνος και τα οποία διακρίθηκαν για κάποια σημαντικά επιτεύγματα στην εποχή τους.

Τα πράγματα, όμως, παίρνουν άλλη τροπή, όταν το πρόσωπο αναβιβάζει την ένταξή του σε μια πατρίδα ή ένα έθνος σε προσόν έναντι όσων δεν συμμερίζονται την εθνική αντίληψή του. Τότε η αγάπη για την πατρίδα μετατρέπεται σε μια στείρα και αντιδραστική ομφαλοσκόπηση, όπου η επαφή με το ξένο, το αλλότριο θεωρείται μιαρή και σε κάθε περίπτωση μη επιθυμητή. Κάθε διαφορετική προσέγγιση της έννοιας της πατρίδας, του έθνους και των συμβόλων τους αντιμετωπίζεται με αποστροφή και γεννά θεωρίες συνωμοσίας, σύμφωνα με τις οποίες οι προαιώνιοι εχθροί του έθνους μας απεργάζονται την καταστροφή του και τη διαγραφή της ιστορίας μας. Γενικά, η αναγωγή της ένταξής μας σε ένα έθνος ή μια πατρίδα ως ιδιαίτερο προτέρημα γεννά τον κίνδυνο της απόρριψης κάθε κριτικής αντίληψης γι' αυτά, στερεί από τον οπαδό αυτής της αντίληψης την κριτική ικανότητα να διακρίνει, πότε μια τέτοια κριτική είναι καλοπροαίρετη και ωφελεί σε σχέση με κάποια άλλη, η οποία είναι ισοπεδωτική ή δεν στηρίζεται σε αξιόπιστα στοιχεία, και ωθεί σε ακραίες αντιδράσεις σε βάρος όσων είτε δεν συμμερίζονται τις ιδέες περί έθνους και πατρίδας είτε δεν ανήκουν σε αυτά.

Είναι ζητούμενο, λοιπόν, να υπάρχει η απαραίτητη ψυχραιμία στην προσέγγιση του θέματος αυτού, ώστε να αποφεύγονται οι άστοχες και διχαστικές κατηγοριοποιήσεις με μόνο γνώρισμα την αντίληψη και όχι την αξιολογική βάση της ή τα κίνητρα του υποστηρικτή της. Αλλά ακριβώς αυτή η ψυχραιμία απουσιάζει στις μέρες μας άλλως οι φορείς της μοιάζουν σταγόνα στον ωκεανό της έντασης, που χαρακτηρίζει αυτό το θέμα.

Χρόνος και διάθεση για διαμαρτυρία κατά του ρατσισμού;

Οι Έλληνες βρίσκουμε χρόνο και διάθεση να φωνάξουμε και να κατεβούμε στους δρόμους, όταν μας περικόπτουν τους μισθούς και τις συντάξεις-και καλά κάνουμε.

Οι Έλληνες βρήκαμε χρόνο και διάθεση να φωνάξουμε κατά της αστυνομικής βίας πέρσυ με αφορμή το θάνατο του Αλέξη Γρηγορόπουλου-και καλά κάναμε και φωνάξαμε, γιατί τα υπόλοιπα παρατράγουδα ας μην τα σχολιάσουμε.

Οι Έλληνες βρίσκαμε το χρόνο και τη διάθεση κάποια εποχή να φωνάξουμε για το δράμα του Παλαιστινιακού λαού-και καλά κάναμε και κάνουμε, όταν τους θυμόμαστε.

Οι Έλληνες βρίσκουμε το χρόνο και τη διάθεση να κλείσουμε τους δρόμους, προκειμένου να φωνάξουμε για τα δίκαιά μας-εδώ καλά δεν κάνουμε αλλά κρατάω το γεγονός, ότι διαμαρτυρόμαστε.

Εδώ και λίγο καιρό, οι Έλληνες γινόμαστε μάρτυρες απανωτών κρουσμάτων ρατσιστικής βίας σε βάρος είτε μεταναστών είτε εβραϊκής καταγωγής Ελλήνων συμπολιτών μας. Τα περιστατικά σκάνε συνέχεια, αποδεικνύοντας, ότι τελικά δεν είμαστε τόσο ανεκτικοί όσο νομίζαμε ούτε ότι δεν είμαστε ρατσιστές.

Μόνο, που εδώ δεν έχουμε τη διάθεση να φωνάξουμε.

Υ.Γ. Εξαίρεση στον κανόνα αυτό αποτελούν οι κάτοικοι των Ιωαννίνων, οι οποίοι, έστω μετά από συνεχείς βανδαλισμούς στο εβραϊκό νεκροταφείο της πόλης τους, αποφάσισαν να φωνάξουν κατά του ρατσισμού σε βάρος των εβραϊκής καταγωγής συμπολιτών τους. Αλλά, δυστυχώς, παραμένουν, μέχρι στιγμής, εξαίρεση.

Αντεθνικιστές κατά περίσταση;

Για να καταλάβω, αυτά τα απίστευτα καραγκιοζιλίκια των οπαδών της FYROM χτες στον αγώνα μπάσκετ ανάμεσα στην ομάδα τους και την εθνική Ελλάδος, αποτελούν εκδήλωση του δικαιώματός τους να αποκαλούνται "Μακεδόνες"; Και αν ναι, γιατί οι επικριτικοί - και σωστά - για τα δικά μας αντίστοιχα καμώματα προ αρκετών ετών, όταν το Μακεδονικό ήταν σε έξαρση και προβαίναμε σε συλλαλητήρια και παντός είδους μειωτικές συμπεριφορές σε βάρος των Σκοπιανών, συμπολίτες μας κατάπιαν τη γλώσσα τους;

Υποτίθεται, ότι όταν καταδικάζουμε τον εθνικισμό, τηρούμε αυτή τη στάση απ' όπου και αν αυτός προέρχεται. Και αυτή ήταν η αφετηρία όσων κατεδίκασαν - και, επαναλαμβάνω, πολύ σωστά έπραξαν - τις εθνικιστικές εξάρσεις του πρόσφατου παρελθόντος στην Ελλάδα και, βέβαια, συνεχίζουν να τις καταδικάζουν, όταν εμφανίζονται στη χώρα μας. Διότι ο εθνικισμός είναι επιζήμιος, απ' όπου και αν προέρχεται και οφείλει ο πολέμιός του να τον επικρίνει, όποιοι και αν τον εκφράζουν και με οποιονδήποτε τρόπο και αν τον εξωτερικεύουν, ώστε να είναι συνεπής στις πεποιθήσεις του.

Οπότε παραμένει η απορία μου, γιατί αυτή η άκρα του τάφου σιωπή για την εθνικιστική συμπεριφορά των προερχομένων από τη γείτονα χώρα οπαδών από τους αντιπαθούντες τον εθνικισμό.